|
نظريه ی ترکيبی قشربندی در: جامعه شناسی تفسيری ـ ريشه ای(1) |
مفاهيم كليدي: طبقه ي فرادست/فرودست، قشرهاي دروني، منش طبقاتي، معرفت طبقاتي، اخلاق طبقاتي، هراس طبقاتي، مهاجرت طبقاتي.
طبقاتی شدن جامعه هميشه همزاد رشد تضادهای درون گروهی و برون گروهی اجتماعی بوده است .هراندازه نظم و همکاری در پيدايش زندگی اجتماعی موثر باشد، تضاد ميان افراد، از هرنوع آن، انگيزه ای هميشگی در تنظيم فعاليت های بشری بوده است. تضاد برسربه دست آوردن شاخص های اصلی زندگی اجتماعی مهمترين مبارزه ای بود که همکاری و همياری نخستين انسان – که مبارزه ای ميان انسان و طبيعت بود – را به مبارزه ی انسان و انسان تبديل نمود و جامعه ی قبيله ای هر منطقه را به دو طبقه ی مشخص تقسيم کرد:1- طبقه ی فرادست،2- طبقه ی فرو دست.
فرادستی و فرودستی اين هر دو طبقه به داشتن يا نداشتن شاخص های اصلی زندگی اجتماعی برمی گردد که جايگاه هرفردی را درنظام تقسيم اجتماعی کار و نقش اجتماعی او را در جامعه مشخص می کرد. شاخص های اصلی زندگی اجتماعی در چشم انداز جامعه شناختی تقسيری – ريشه ای در سه دسته مهم آن خلاصه می شود: (2) 1- مالکيت و دارايی شامل مالکيت اجتماعی، سياسی و اقتصادی که به استخدام نيروهای توليد جمعی کشيده می شود. 2- قدرت اجتماعی که روابط توليد مورد نظر مالک، قوانين و عرف و سنن آن را تنظيم می کند. 3- برنامه ريزی و مديريتی که اهداف اجتماعی را بر ميزان حفظ گسترش مالکيت رشد می دهد. در فرايند اجتماعی شدن و رابطه ی ديالک تيکی ميان فرد و جامعه دو پديده ی مهم در محمل و بستر تاريخی قشربندی اجتماعی بوجود می آيد: يکی تشکيل منش و اخلاق طبقاتی و ديگری تشکيل معرفت طبقاتی.
ادامه مطلب
|
|
|
|
|
نظريات جامعه شناسی غرب و تاثير آنها بر جامعه شناسی در ايران |
گفتگوی مجله دانشگاه انقلاب با دکتر تنهائی سال 1372*
•دانشگاه انقلاب: با تشکر از حضرت عالی، غرض اصلی ما در اين گفتگو اين است که از وضعيت علوم اجتماعی در جامعه خودمان يک ارزيابی مناسب به دست آوريم و به دنبال آن نوعی رهنمود و توصيه برای تقويت بيشتر اين علوم پيدا بکنيم. با عنايت به اينکه بيشتر تفکرات و نظريه هايی که در علوم اجتماعی و بخصوص در جامعه شناسی ما مطرح شده از ناحيه ی ممالک غربی آمده و نيز برای اينکه در اين بحث روال منطقی را رعايت بکنيم، از شما می خواهيم که در باب علوم اجتماعی و خصوصا جامعه شناسی و گرايش های غالب در غرب و ترتيب تاريخی آنها صحبت بفرماييد.همچنين از شما می خواهيم نظريه ها و گرايشهای عمده در جامعه شناسی را مورد بحث قرار دهيد و در نهايت، ضمن بيان مشکلاتی که اين نظريه ها با آنها مواجه هستند، ارزيابی خود را از وضعيت موجود مطرح بفرمائيد.
دکترتنهائی: از شما و همکارانتان، که قدمهای مثبتی در اين راه برداشته ايد و به موضوع علوم اجتماعی و خصوصا جامعه شناسی بهای بيشتری داده ايد، تشکر می کنم. واقعا لازم است که علوم اجتماعی بخصوص شاخه نظری جامعه شناسی مورد توجه بیشتر قرار گيرد. و اما راجع به سوالی که مطرح کرديد عرض می کنم که بحث مکاتب، نظريات و گراشهای غالب در غرب معمولا توسط انديشمندان و ناقدن غربی هرکدام به طريقی متفاوت تقسيم بندی شده و جمع کردن تمام اين گرايشها و اين تقسيم بندی ها در اين جلسه مختصر نمی گنجد ولی به هر صورت من براساس روالی که در آن تربيت شده ام صحبت می کنم و ...ادامه مطلب
|
|
|
|
|
تصوّف: محمل پویای مقاومت و سازندگی |
نگاهی به کتاب " صوفیان و کمیسرها : تصوّف در اتحاد جماهیر شوروی (1)
تاریخ تصوّف در کشورهای مختلف همیشه مواجه با برخی واکنش های تنش زا بوده است، و این البته طبیعی است. زیرا هر گاه فرایندی از تفکر و تحقیق مدّعی شناخت ریشه ها و کنه حقیقت هستی و مایه شالوده ای دین شده، واکنش و حساسیت پیروان ادیان، مذاهب و مکاتب فرهنگی و شناسنامه ای را برانگیخته است. تصوّف در همه جا همیشه بر این نکته تأکید داشته است که کنه هستی و مراتب عالیه حقیقت را، لایه به لایه، بکاود تا به معرفت کامل و ممکن بشری دست پیدا کرده و از این راه به توحید حقیقی راه پیدا کند
دعوی بزرگ تصوّف مبنی بر شناخت معرفتِ بلاواسطه کنه و حقیقت هستی و درک شهودی جاودانگی و توحید، خود بر روش خاص تحقیق و شیوه ویژه ای در فرآیند معرفت تکیه دارد که تا پیموده نشود و به روال گونه " مطالعه از درون" نگریسته نشود فهمیده نمی گردد؛ و همین نافهمی یا کج فهمی موجب گسترش داعیه های مخالف در برابر تصوّف بوده اند.
از میان داعیه های مخالف بر ضد تصوّف یکی فرضیه " سرکوفتگی فرهنگی" است؛ بدین معنی که تصوّف با زهد افراطی پیروان خویش را به انفعال، گوشه نشینی و ترک دنیا دعوت کرده و موجبات تسلّط هر چه بیشتر اجانب را بر هر ملتی فراهم آورده است....
ادامه مطلب
|
|
|
|
|
نظریۀ حضرت آیت ا... العظمی روح ا... خمینی (رة) در خصوص عرفان و تصوف اسلامي |
جناب آقا سیدروح الله الموسوی الخمینی رحمه الله علیه در شرح دیدگاه باطنی اسلام به این نتیجه می رسد که فلسفۀ حقیقی اسلامی، که رو به سوی آخرت و نزکیه کامل دارد، موجب می شود تا بنده شایستگی حضور در بارگاه الهی را پیدا کند، و این حاصل نمی شود، مگر از راه گذار شریعت به طریقت. به دیگر سخن، مومن بایستی از آداب شریعت فروگذاری نکرده و به تمام ظواهر شریعت مقدسۀ اسلام، بنا بر احکام اسلام و فتاوی مجتهدین و علمای شریعت، قیام و عمل کند. ولی این نیمی از راه است، نیم اول راه، نتیجۀ شریعت است. ولی نیمۀ دوم، نیمه ای است که انسان را عملا آمادۀ حرکت به سوی خدا می کند. پس نیم دیگر راه، عبارت از سلوکی است که بایستی شخص سالک به حضور مرشدی کامل که «دلیل راه« است راه پیدا کرده،و بنابر دستورات وی شریعت مصطفوی را به طریقت مرتضوی پیوند زند. نگاه کنید:
«ولی این نکته شایان توجه است که مراعات ادب مراعات، هر چند به فرمودۀ استاد از مهمات باب ریاضت است ولی نباید غفلت کرد که تشخیص میزان مدارا با نفس و تعیین مقدار حاجت از نفس به طرق محلله کار هر سالک مبتدی نیست و از عهدۀ جوانان نوآموز بیرون است و چه بسا خطاها و اشتباه ها که ممکن است در این مورد بشود و کار سالک را به هلاکت بکشاند، بلکه لازم و ضروری است که این عمل با نظارت و مراقبت و دستور العمل مردی کامل و راهبری دانا و توانا که دلیل راه باشد انجام گیرد
ادامه مطلب
|
|
|
|
|
رواج ريا در جامعه ناشی از برخورد منفعتگرايانه با ارزشهای رفتاری است |
دكتر تنهائي درگفت گو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، در پاسخ به پرسشی مبنی بر اينكه "علل گرايش افراد جامعه به منكر اخلاقی ريا چيست؟" افزود: متأسفانه پذيرش ناهنجاری اخلاقی ريا از سوی افراد جامعه بهعنوان رفتار اجتماعی و گرهگشايی مشكلات اجتماعی با توسل به آن از علل اصلی اشاعه ريا در جامعه است.
مؤلف كتاب "جامعهشناسی عرفانی در انديشه عرفای مسلمان" با اشاره به ساختار اجتماعی جامعه اظهار كرد: اگر ما شاهد افزايش رفتار رياكارانه در جامعه هستيم به دليل ضعف ساختاری نظام اجتماعی است چراكه معضل اخلاقی ريا از منظر جامعه شناسی مشكل رفتار فردی نيست، بلكه ساختاری است و به نوع نظام ساختار اجتماعی جامعه بستگی دارد.
بررسی ريا در قالب بيماری اجتماعی يا جرم اجتماعی عنوان مبحث ديگر اين گفتوگو بود كه ايشان در پاسخ به آن ريا را نوعی مسأله اجتماعی دانست و افزود: ريا در چارچوب قانونی جرم اجتماعی محسوب نمیشود اما در موازين دینی و مباحث اخلاق اجتماعی انسان گرایانه جرم محسوب میشود.
تنهائی معتقد است كه رفتار ناهنجار اجتماعی ريا در فرآيندهای اجتماعی روزمره جرم نيست، بلكه نوعی عرف در جامعه است كه با گذشت زمان و بر اساس شرايط حاكم در اجتماع به فرهنگ عمومی در اجتماع تبديل شده و شكل ساختاری به خود گرفته بهطوریكه مورد پذيرش عموم افراد جامعه قرار گرفته است.
ریا در چارچوب قانونی جرم اجتماعی محسوب نمیشود، اما در موازين دینی و مباحث اخلاقی جرم محسوب میشود
ادامه مطلب
|
|
|
|
|
دولت می تواند با روانشناسی جمعی ناهنجاری های اجتماع را مرتفع سازد |
دکتر حسین تنهائی روز دوشنبه 13خرداد در گفت و گوی اختصاصی با خبرنگار باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران "ایسکانیوز"، در زمینه آسیب های اجتماعی عنوان کرد: در عصر حاضر شاهد تفاوت طرز نگاه و تلقی ارزش های اجتماعی از سوی جوانان و مسوولین کشور هستیم چرا که نسل قدیم مسوولیت اجرایی را عهده دارند و یکی نبودن تلقی ها از هنجارهای ارزشی خود منجر به وجود ناهنجاری ها، کج روی ها، اعتیاد و مسایل گوناگون دیگر در اجتماع می شود.
وی اذعان داشت: به دلیل وجود تناقض میان هنجارهای ارزشی مسوولین کشور با هنجارهای ارزشی جوانان، شاهد برخی اقدامات نامناسب که با هنجارهای ارزشی دولت تطابق ندارد، هستیم که این اقدامات در مراسم چهارشنبه سوری و یا برد تیم های فوتبال در مسابقات گوناگون نمود بیشتری پیدا می کند.
دکتر تنهایی اظهار داشت: مطلوب است مسوولین برای از میان بردن این تناقض ها، جوانان عصر حاضر را درک کرده و افکار و ارزش های خود را به ارزش های نسل جوان نزدیک تر کنند
ادامه مطلب
|
|
|
|
|
گزارش سخنرانی دکتر تنهائی در همایش کنکاش های مفهومی- نظری در باره جامعه ایران |
دکتر تنهائی در اردیبهشت ماه سال جاری(1387) در همایش کنکاش های مفهومی - نظری در بارۀ جامعه ایران که به همت انجمن جامعه شناسی ایران در محل دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد شرکت نموده و در نشست تاریخ و نظریه اجتماعی که با حضور دکتر؛ توسلی ،دکتر عبدالهی ، دکتر توکل و دکتر رفیع پور برگزار شد به بیان دیدگاههای خود پرداخت . متن ذیل گزارشی ازاین نشست است (فایل صوتی این گزارش را می توانید از قسمت گفتارها دریافت نمائید)
در ابتدای این نشست دکترغلامعباس توسلی دیگاههای خود را در مقاله ای تحت عنوان؛ "ارزیابی ونقد نظریه پردازیهای کلاسیک جامعه شناسی در انطباق با شرایط تاریخی جامعه ایران پرداخت. دکتر توسلی بیان نمود که؛ درجامعه شناسی یک نظریه اجتماعی داریم که همه به دنبال آن هستند و رشته های مختلفی مانند اقتصاد، انسان شناسی و علوم سیاسی و …
پس از ایراد سخنرانی دکتر توسلی، دکتر تنهائئ سخنرانی نموده ودیدگاههای خود را در زمینه جامعه شناسی تاریخی ایران باعنوان "چشم انداز تاریخی جامعه ایرانی با رویکردی به کنش متقابل گرائی نمادی ریشه ای" مطرح نمود. وی بیان نمود که ؛ سه نکته آقای دکتر توسلی مطرح کردند که نکته آخر شروع بحث بنده است؛ توجه ایشان به رفتن به پارادایم فرانظری، اما دومین مطلبی که ایشان اشاره نمودند و من هم خیلی اعتقاد به آن دارم این است که تئوریهای کلاسیک ناخوانده مانده ، و آنطور که باید مرور نشده و بنابراین جامعه شناسی بدون طی کردن دوران بلوغ خود در جامعه ما سراغ نقاط نظری جدیدی رفته است ، این بحثی است که در حوزه جامعه شناسی تاریخی ایران می تواند قابل بحث باشد. آیا جامعه ما در حال گذار است؟
ادامه مطلب
|
|
|
|
|
دين و جامعه شناسي درگفتگو با دکتر تنهائی |
گفتگوی مجله هفت آسمان نشریه تخصصی ادیان ومذاهب
(هفت آسمان) با سپاس از فرصتي كه در اختيار فصلنامه قرار داديد؛ ما معمولاً مصاحبه را با بيوگرافي علمي استادان شروع ميكنيم؛ چگونه به گرايش جامعهشناسي به خصوص جامعهشناسي دين علاقمند شديد؟
* من از نوجواني بيشتر به مسائل فلسفي علاقمند بودم ، اما چون دانشگاه اصفهان رشته فلسفه نداشت ، روانشناسي خواندم و بعد براي ادامه تحصيلات در رشته فلسفه به آمريكا رفتم. درآنجا با پروفسور هربرت بلومر آشنا شدم. ايشان بنيانگذار مكتب كنش متقابل نمادين است . من اگر چه در آغاز از نظر فكري با ايشان كمي تقابل فكري داشتم، منتهی، جذب شخصيت او شدم و در آنجا ماندم و در رشته جامعهشناسي در دانشگاه محل تدريس ايشان در كاليفرنيا به تحصيلات خودم ادامه دادم و فوق ليسانس و دكتري را در جامعهشناسي در خدمت ايشان گذراندم. ايشان شاگرد جرج هربرت ميد ، سخنگوي مكتب رفتارگرايي اجتماعي بود و بعد خودش بنيانگذار مكتب كنش متقابل نمادين symbolic interation شد. مرد صاحب نامي بود و براي من افتخاري بود كه شاگردش باشم و او هم من را به شاگردي پذيرفته بود. اغلب در خدمتش بودم، هفتهاي چهار، پنج روز با هم بوديم، رساله دكتري را هم با خود ايشان گذراندم ايشان در خصوص اين كه من در نظريههاي جامعهشناسي به تخصصی وافی رسیده ام و می توانم مراتب عالی تر آنرا تدریس نمایم مجوز کتبی داد ، كاري كه براي كمتر كسي ميكرد. به موازات اين رشته ، مطالعات اسلامي هم داشتهام . قبلاً در اصفهان شاگرد مرحوم سيد احمد امامي بودم. در آمريكا نيز به مطالعات اديان گرايش پيدا كردم و تقريباً هفتهاي يكبار در كليساهاي مختلف با گروههاي مختلفي كه اهل تحقيق بودند بحث و گفتوگو ميكردم. در آنجا تدريس نيز داشتم . سرانجام به ايران برگشتم ، نظر پروفسور بلومر اين بود كه من برگردم . ايشان ميگفت كه مكتب كنش متقابل نمادين بايد شناخته شود. اكنون نيز در ايران متأسفانه تنها كسي كه درباره اين مكتب بحث ميكند فقط من هستم. اما در امريكا اين مكتب بسيار مطرح است.ادامه مطلب
|
|
|
|
|
بررسي آسيبشناختي علم جامعهشناسي درايران(جامعهشناسي نظري راهكار برونرفت از بحران) |
گفتگو ی ماهنامه شكوفه آزادي با دکتر تنهائی؛ شماره اول، مهرماه 1385
جامعهشناسينظري در واقع قسمت اصلي روششناسي نظريههاست. حتماً ديدهايد در اغلب كتب نظريههاي جامعهشناسي معمولاً فصلهاي نخست اختصاص به اين دارد كه چگونه يك نظريه تشكيل ميشود، از چه قسمتهايي تشكيل شده است ، تفاوت نظريه و مكتب در چيست چه ارتباطي بين نظريه و تحقيق وجود دارد. مواردي از اين قبيل كه اينها همه ميتوانند مقدماتي براي ورود به بحث جامعهشناسي نظري باشند اما اشكالي كه به آنها وارد است، يكي اختصار و كليشهوار بودن آنهاست و ديگر اين كه معمولاً نويسندگان اين كتب اصول نخستين را كه روششناسي نظريههاست شروع ميكنند و بعد در ادامه به تدريج از آن فاصله ميگيرند. به طوري كه انگار اصلاً فراموش كردهاند كه چه چيزهايي را در فصول اول آوردهاند و صرفاً به تاريخ و نقل نظرات نظريهپردازان ميپردازند و اينجاست كه قيل و قال در جامعهشناسي شروع ميشود.به عبارت ديگر نقالان نظريهها، ارتباط منطقي ساختاري بين اجزاي يك تئوري برقرار نميكنند . به همين دليل است كه ممكن است اصلاٌ يك قسمت مطالب در تئوري مورد بحث غلط باشد.
در حاليكه زماني كه يك تئوري به صورت ساختاري شناخته ميشود: يعني با قواعد جامعه شناسي نظري. تنها با اين قواعد است كه به راحتي ميتوانيم ساخت ونيز مشكلات نظريه را شناسايي كنيم. عمدتاٌ مطالعات نظري در جامعهشناسي غرب به دو حوزه تقسيم ميشود يكي حوزه نظريهها و مكاتب است، ديگري حوزه قواعد نظريهها يا همان جامعهشناسي نظري
ادامه مطلب
|
|
|
|
|
کارکردهای اجتماعی عرفان عملی در يگانگی و صلح جهانی |
در بیست ویکمین جلسه از سری جلسات سخنرانی علمی ماهانه موسسه گفتوگوی ادیان(25/11/1384)دکتر حسين تنهائی، جامعهشناس طی یک سخنرانی علمی کارکردهاي اجتماعی عرفان عملی را در صلح جهانی مورد بررسی قرار داد متن حاضر خلاصه ای از این سخنرانی است
جامعه بشري هر روز به سمت ميل به وحدت در حركت است. عصر ارتباطات، مسائل ارتباط جمعي و منافع جامعه جهاني، حركت به سمت وحدت را ايجاب كرده است. با طلوع جامعه سرمايهداري در قرن نوزدهم ريشههاي اين نياز به وجود آمد. جامعهشناسان ليبراليسم و جامعهشناسان محافظهكار به اين انديشه دست يافته بودند و مسير حركت جامعه جهاني را درك كرده بودند. بنابراين بتدريج بحث جوامع مدني و صنعتي هم در حوزه سرمايهداري و متفكران ليبراليسم و هم سوسياليستها و هم در حوزه غيرسوسياليستها به وجود آمد. به عنوان نمونه، به نوعي جامعه پلوراليسم و همگرا اعتقاد داشتند و يا سوسياليستها وحدت مورد نظر را در كمونيسم جستوجو ميكردند و ليبراليستها نيز سعي در ايجاد يك جامعه بينالمللي داشتند. اين توجه در اديان نيز همواره وجود داشته است. زيرا تمام اديان بزرگ جهان به نوعي داراي اعتقاد به مهدويت هستند. در دين مسيح بحث از ظهور مجدد حضرت مسيح است. در دين زرتشت اعتقاد به ظهور زرتشت وجود دارد. در دين اسلام نيز حتي با گرايشات مختلف موجود در آن، اعتقاد به ظهور وجود دارد. در فلاسفه قديم نيز اشكال مختلف مدينههاي فاضله همگي نشانه اين است كه انسان از گرايش به پراكندگيادامه مطلب
|
|
|
|