|
پنجاهمین سالگرد در گذشت نیما یوشیج (سیزدهم دی ماه) |
 محمود رضا محمودی زاده
آن گاه که تاریخ ایران با "تجدد" زلف گره زد، دورانی دیگر در این زیست بوم آغاز شد که "ایران معاصر"اش نامیدند. و از این چشم انداز، "سنت"، برساخته، با فاصله گذاری بدان نگریسته و مورد خوانش قرار گرفت. آیا این مواجهه و زندگی جدید ایرانیان در ساخت های مختلف سیاسی، اجتماعی، علمی و هنری- ادبی، تجربه ای کامیاب بوده است؟
به رغم ناکامی ها در حوزه های مختلف، چه بسا بتوان گفت تلاش ها و آثار ادبی معاصر بیش از دیگر حوزه ها کامیاب بوده اند.
پیشروی، پیشگامی و اصالت صادق هدایت در داستان نویسی، بهرام بیضایی در نمایشنامه نویسی و نیما یوشیج در شعر معاصر گواهان این نظر و مدعایند.
با شعر نیماست که زندگی انسان در شهر و روستا در قالب های نوی پیشنهادی عرضه می شود. و این امر میسر نمی شد مگر با شکستن یک سنت ادبی دیرپا. رضا براهنی به منظور شکست و گسستی این چنین، رسالت های چهارگانه و ایدون آگاهانه ی زیر را از شاعر انتظار دارد:
«اولاً این که بداند که در چه دوره ای از تاریخ بشر و در چه عصری از تاریخ قومی خود زندگی می کند و قوم او، از او چه می خواهد (رسالت تاریخی). ثانیاً شاعر بداند که چه چیزهایی زندگی محیط او را تشکیل می دهند و بداند که بر روی چه سرزمینی ایستاده است (رسالت جغرافیایی [" زیست بومی"]) ثالثاً به صمیمییت برداشت و ادراک خود از اجتماع و محیط زندگی و موقعیت طبقاتی متکی با شد. آزادی پیشه کرده و با خودکامگی مخالف باشد (رسالت اندیشه اجتماعی) و رابعاً این که بداند در چه دوره ای ...
ادامه مطلب
|
|
|
|
|
|
نظريه هاي جديد در مكتب تضاد* |
 دكتر عبدالعلي لهسائي زاده**
از مسائل مهمي كه در جامعه شناسي مطرح مي باشد يكي اين است كه نظريه هاي جامعه شناختي دائم در حال تغيير وتحول هستند و هرروز نظريه جديد بوجود مي آيد. البته نظريه ها در قالب مكاتب جامعه شناختي پديد مي آيند و مي بايستي درهمان قالب ها مورد بررسي قرار بگيرند درهمين راستا سئوالي كه مطرح مي شود اين است گه چگونه اين نظريه هاي جديد را بايد پي گيري نمود و چگونه آنها را مرتيط با مكتبي خاص بررسي كرد. از آنجا كه هر مكتبي داراي معيارهاي معيني است. لذا تلاش براين خواهد بود كه نظريه هاي جديد را با معيارهاي مكتبي خاص تطبيق داده و در آن جا بدهيم. سئوالهائي كه در مقاله حاضر مطرح است اين مي باشد كه در حال حاضر چه نظريه هايي در مكتب تضاد قرار ميگيرند؟ بوجود آورندگان آنها كدامند؟ و بالاخره اين كه نكات اصلي و بحث هاي علمي آنها كدام است؟
بررسي نظريه ها و ارتباط آنها با مكاتب معاصر جامعه شناختي يكي از كارهاي علمي رايج در علوم اجتماعي است. جامعه شناساني هم چون جاناتان اچ ترنر(ترنر، 1998) سالهاست كه به بررسي آراء و نظريه ها درجامعه شناسي معاصر پرداخته و يد طولاني دردسته بندي آنهادرقالب مكاتب جامعه شناختي دارد. ديگران هم چون درك ليدر(1997) به بررسي مشاجرات اصلي ومسيرهاي جديد درجامعه شناسي معاصر پرداخته وشيره وعصاره نظريه هاي جديد را بدون توجه به ربط مكتبي عرضه مي كند، افراد ديگري مانند آنتوني اليوت و لري ري(2003) نظريه پردازان اجتماعي اصلي معاصر را به شكل انفرادي مورد بررسي قرار داده اند و براي هرجامعه شناس ومتفكراجتماعي معاصرايده هاي اصلي رامطرح كرده اند...ادامه مطلب
|
|
نسخه PDF |
|
|
|
جامعه شناسي قدرت در عصر رسانهها* |
 دکتر محمد سلطاني فر (1)
برخي از متفكران و صاحبنظران وسايل ارتباطي نوين جهاني، پيشرفت روزافزون و حيرت آور رسانه ها در جهان و امكان دستيابي به تازه ترين خبرها و گزارشهاي نوشتاري، شنيداري و تصويري از دورترين مناطق جهان و استفاده بهينه از رسانه ها و ابررسانه ها را به عنوان بسترساز تحقق شتابان و بي وقفه پروسه جهاني شدن دانسته اند.
واقعيت جهاني شدن به معني اين است كه پيشرفتي كه انقلاب علمي و صنعتي به ويژه در گستره ارتباطات بدان دست يافته، مجال را براي پيدايش نيروها و نهادها و شبكههايي كه ماهيت و ابعادي جهاني دارند هردم بيشتر و بيشتر باز ميكند و در نتيجه موجب طرح مشكلات بسياري در گستره جهاني ميگردد و حل آنها ممكن نيست، مگر با سياستهاي جهاني و فراگير، به عبارت ديگر مشكلات جهاني، سياستها و راهبردها و طرحهاي جهاني ميطلبند و اين خود به معني پديدار شدن فرصتها و مساعد شدن زمينهها براي تحقق و پياده سازي پروسه جهاني شدن ميباشد....
ادامه مطلب
|
|
نسخه PDF |
|
|
|
ایران فرهنگی - ایران سیاسی * |
 دکتر نورعلی تابنده
شخصیت و هویت هر ملت وابسته به فرهنگ ، تمدن ، عادات و رسوم اوست نه به مرزهای سیاسی که هرچند وقت به مناسبت های مختلفی تغییر می کند . فرهنگ و تمدن ایرانی همان است که نظامی را در گنجه ، مولوی را در بلخ ، ناصرخسرو را در افغانستان فعلی ، رودکی و سوزنی و ... را در سمرقند ، سعدی و حافظ را در شیراز و اقبال لاهوری را در لاهور به جهان عرضه می دارد . امروز اگر خطوط طبیعی یا تصنعی مرزهای سیاسی را به وجود آورده است ، هرگز آن اصالت فرهنگی از بین نمی رود : جشن نوروز را همه مردم جمهوری های رها شده از شوروی نیز برگزار می کنند . جشن هزاره بوعلی سینا « حکیم تاجیک » را تاجیکستان برگزار می نماید .
عرف و عادات هر ملت نسل به نسل منتقل می گردد . بعد از اسلام آوردن ایرانیان ، عادات و رسومی که با مبانی اسلام مباینت نداشت باقی ماند و ایرانیان آن عادات و رسوم میراث پدران خود را حفظ کردند . عید نوروز نه تنها باقی ماند بلکه تایید حضرت امام جعفر صادق علیه السلام را نیز به دست آورد . مراسم چهارشنبه سوری نیز باقی ماند و اصولا آنچه از رسوم قدیم ایران باقی مانده است ، مسلما با اسلام منافاتی ندارد و در طی قرون تایید شده است و اگر منافات داشت مسلما بعد از هزار و چند صد سال متروک می شد . کمااینکه روشن کردن آتش در چهارشنبه سوری که هنوز هم با تمام قدرت باقی مانده است ، گرچه یادگار دوران مذهب زردشتی است ولی در اسلام هم می توان دو تاییدیه برای آن قایل شد :
اول : آیات ۷۱ و ۷۲ سوره مریم : « و ان منكم الا واردها ... ثم ننجى الذین اتقوا ... » هیچکس از شما نیست مگر اینکه وارد آن ( آتش ) می شود ... سپس ما آنهایی را که تقوا داشته اند نجات می دهیم ... . دوم : در اخبار و احادیث از پل صراط و عبور از روی آتش سخن به میان آمده و به مومنین بشارت داده شده است که به سلامت و سهولت از آن عبور می کنند . رسم روشن کردن آتش و پرش از روی آن - چه در دین زردشتی و چه در دین اسلام که هر دو منبع الهی داشته و در اصول مشترک اند - می تواند سمبلی از این آرزوی نهایی هر فرد مومن باشد . به هرجهت این رسم ملی و سایر رسومی را که از نیاکان ما مانده و از صافی اسلام در طی قرون رد شده و به جا مانده است باید حفظ کرد . سعی در متروک کردن این رسوم به جایی نمی رسد و هر که با عرف متداول جامعه به صورت ضربتی درافتد ، اگر هم به صورت ظاهر در کوتاه مدت موفق شود ، ولی بالنتیجه و در دراز مدت مطرود ملت واقع می شود و به محض برطرف شدن فشارهای قبلی ، این رسوم با قوت تمام برمی گردد . شاهد مثال کشورهای مسلمان جدا شده از شوروی سابق است که اسلام با قدرت تمام در آنها ظهور کرده است .
یکی از عادات و رسوم ملی و رکن فرهنگی هر ملت تقویم است . روزهای شادی و یا سوگواری که برحسب این تقویم تعیین می گردد از عادات و رسوم ریشه داری است که طی قرن ها از نسلی به نسل بعد منتقل گردیده است . چنین است که عید نوروز - یادگار جمشید باستانی - از چنان عظمتی برخوردار است که احساسات و عواطف تمام ایرانیان فرهنگی ( ساکن ایران ، افغانستان ، آذربایجان ، عراق ، تاجیکستان ... ) اعم از مسلمان ، زردشتی ، مسیحی ، کلیمی و غیر آنان را به تصرف خود درآورده است . نوروز همان اول فروردین یا به عبارتی اول حمل است . تحویل شمس به برج حمل اگر قبل از ظهر باشد ، آن روز و اگر بعد از ظهر باشد فردای آن روز را اول فروردین به حساب می آورند . امسال (۱) ساعت تحویل در تهران قبل از ظهر چهارشنبه بود و لذا چهارشنبه اول فروردین بود . در کشورهای شرقی تر ایران که کلا یا اکثرا فرهنگ مشترکی با ما دارند ( و حتی در شهرهای انتهای شرق ایران مانند خواف ، تربت جام ، سرخس ، زابل و ... ) ساعت تحویل بعد از ظهر محلی بوده است و لذا عید آن ها پنجشنبه بوده است ولی با توجه به اینکه اوقات قراردادی است ، نصف النهار تهران را که مرکز است ملاک قرار داده اند ....ادامه مطلب
|
|
|
|
|
|
نظریه های مارکسیسم و توسعه نیافتگی ایران* |
 مصطفي عبدي
تأمل در مسئله توسعهنيافتگي ايران موجب خلق مقالات و كتابهاي بسياري شده،كه هريك از اين آثار به زعم خود در صدد تبيين مسئله برآمدهاند، اما ازميان دستاوردهاي تحقيقاتي منتشر شده در اين زمينه، آنچه كه ميتوان در زمرة تحقيقات آكادميك به حساب آورد ودرغالب پارادايمهاي علمي قرارداد،تحقيقاتي است كه ديدگاه كارل ماركس را مبناء نظري خود قرارداده و براساس آن در جهت تبيين موضوع توسعه نيافتگي ايران برآمدهاند.
در مدل توسعه اجتماعي ماركس جوامع از اشتراكي اوليه به سمت جوامع طبقاتي و در نهايت مرحله اشتراكي نهائي درحركتند، تمام جوامع بشري درعبور از دو مرحله اشتراكي اوليه ونهائي اشتراك داشته و اختلاف عمده آنها به مرحله دوم مربوط ميشود، مرحله دوم نيز در جوامع اروپاي غربي به سه دوره جزئيتر(بردهداري، فئوداليسم و سرمايهداري) تقسيم ميشود.
تكامل سه مرحلهاي(اشتراكي اوليه، جوامع طبقاتي، اشتراكي نهائي)مراحل تكامل عام و تكامل پنج مرحلهاي كه شامل مراحل؛كمون اوليه، بردهداري، فئوداليسم، سرمايهداري و اشتراكي نهائي ميشود را مراحل تكامل خاص مينامند. به عقيده بسياري ماركس بر اين نظر است كه تكامل پنج مرحلهاي خاص جوامع اروپاي غربي بوده، و بر اين اساس هرگز وي در صدد ارائه نسخه جهاني نبوده است.
با اين وجود فقدان مقوله شيوه توليد آسيائي در كار غني انگلس، كه پس از ماركس با عنوان؛ «منشاء خانواده» منتشر شد نظريه تكامل تك خطي را تقويت نموده و زمينههاي بروز اختلاف نظر در خصوص اعتقاد ماركس به تكامل تك خطي و يا چند خطي را ايجاد نمود.
به دنبال اختلاف نظرهاي بوجود آمده در فوريه 1931م به توصيه استالين كنفرانسي در ليننگراد تشكيل شد كه ميبايست تكليف نظر ماركس و انگلس را مشخص مينمود. بر اساس تصميمات كنگره لنينگراد تاريخ تكامل كليه جوامع بشري بدونه استثناء پنج مرحلهاي قلمداد شد...... ادامه مطلب
|
|
|
|
|