پنجاهمین سالگرد در گذشت نیما یوشیج (سیزدهم دی ماه) محمود رضا محمودی زاده آن گاه که تاریخ ایران با "تجدد" زلف گره زد، دورانی دیگر در این زیست بوم آغاز شد که "ایران معاصر"اش نامیدند. و از این چشم انداز، "سنت"، برساخته، با فاصله گذاری بدان نگریسته و مورد خوانش قرار گرفت. آیا این مواجهه و زندگی جدید ایرانیان در ساخت های مختلف سیاسی، اجتماعی، علمی و هنری- ادبی، تجربه ای کامیاب بوده است؟ به رغم ناکامی ها در حوزه های مختلف، چه بسا بتوان گفت تلاش ها و آثار ادبی معاصر بیش از دیگر حوزه ها کامیاب بوده اند. پیشروی، پیشگامی و اصالت صادق هدایت در داستان نویسی، بهرام بیضایی در نمایشنامه نویسی و نیما یوشیج در شعر معاصر گواهان این نظر و مدعایند. با شعر نیماست که زندگی انسان در شهر و روستا در قالب های نوی پیشنهادی عرضه می شود. و این امر میسر نمی شد مگر با شکستن یک سنت ادبی دیرپا. رضا براهنی به منظور شکست و گسستی این چنین، رسالت های چهارگانه و ایدون آگاهانه ی زیر را از شاعر انتظار دارد: «اولاً این که بداند که در چه دوره ای از تاریخ بشر و در چه عصری از تاریخ قومی خود زندگی می کند و قوم او، از او چه می خواهد (رسالت تاریخی). ثانیاً شاعر بداند که چه چیزهایی زندگی محیط او را تشکیل می دهند و بداند که بر روی چه سرزمینی ایستاده است (رسالت جغرافیایی [" زیست بومی"]) ثالثاً به صمیمییت برداشت و ادراک خود از اجتماع و محیط زندگی و موقعیت طبقاتی متکی با شد. آزادی پیشه کرده و با خودکامگی مخالف باشد (رسالت اندیشه اجتماعی) و رابعاً این که بداند در چه دوره ای از تاریخ ادبی قوم خود باشد. هم در شکل و قالب و هم در محتوی و مضمون (رسالت ادبی)»(1) با بررسی نظریه ها و اشعار نیما در زمینه ی تجربه ی زندگی او، به درستی می توان بر آگاهی و حرکت نیما به سوی انجام رسالت های چهارگانه یاد شده شهادت داد. چنین است که "شعر نو" به عنوان مهم ترین دستاورد فرهنگی ایران معاصر و تجربه ای کامیاب رخ می نماید. پافشاری بر یگانگی بنیادین متن ادبی و زمینه ی اجتماعی آن از سوی نیما به بیان احمد کریمی حکاک، جایگاه محوری وی در سیر تحول تجدد ادبی ایران را آشکار می سازد.(2) بر این اساس و زمینه است که شعر معاصر ایران، تاریخ این سرزمین و شاعر راستین این روزگار نبض تاریخ معاصر را در دست گرفته و قلب او با روح زمان می تپد.(3) پنجاهمین سالگرد در گذشت نیما یوشیج (1274-1338)، این آغازگر دوران تازه و "تبلور نواندیشی در باب انسان در شعر معاصر" (4) را گرامی داشته، شعر " آی آدم ها" از او را پیش کش خوانندگان می کنیم: آی آدم ها آی آدم ها که بر ساحل نشسته شاد و خندان اید! یک نفر در آب می سپارد جان یک نفر دارد که دست و پای دائم می زند روی این دریای تند و تیره و سنگین – که می دانید. آن زمان که مست هستید از خیال دست یابیدن به دشمن، آن زمان که پیش خود بیهوده پندارید که گرفتید دست ناتوانی را تا توانایی بهتر را پدید آرید، آن زمان که تنگ می بندید بر کمرهاتان کمربند در چه هنگامی بگویم من؟ یک نفر در آب دارد می کند بیهوده جان قربان! آی آدم ها که بر ساحل بساط دلگشا دارید! نان به سفره، جامه تان برتن؛ یک نفر در آب می خواند شما را: موج سنگین را به دست خسته می کوبد باز می دارد دهان با چشم از وحشت دریده سایه هان را از راه دور دیده آب را بلعیده در گود کبود و هر زمان بی تابی اش افزون می کند زین آب ها بیرون گاه سر، گاه پا. آی آدم ها! او ز راه دور این کهنه جهان را باز می پاید، می زند فریاد و امید کمک دارد آی آدمها که روی ساحل آرام در کار تماشای اید! موج می کوبد به روی ساحل خاموش پخش می گردد چنان مستی به جای افتاده بس مدهوش می رود نعره زنان وین بانگ باز از دور می آید: -"آی آدم ها!" - و صدای باد هر دم دلگزاتر در صدای باد بانگ او رهاتر از میان آب های دور و نزدیک باز در گوش این نداها -"آی آدم ها!" - 27 آذر 1320 پاورقی ها: 1- رضا براهنی، طلا در مس ، تهران. 1358، ص 211-213 2- احمد کریم حکاک، طلیعه ی تجدد در شعر فارسی، تهران، روادید 1383. ص 413-438 3- براهنی،پیشین. 4- محمد مختاری، انسان در شعر معاصر، تهران، توس، 13 ص 171